“Supporter” Vasja Killer en zijn ‘Overwinning of de Dood'(opschrift shirt) maatjes van de groep ‘Gladiatoren ’96’
Zoals iedere sociologiestudent leert, dus ook ik ooit,zijn complottheorieën zelden waar. De werkelijkheid is simpelweg te complex om te kunnen worden gestuurd. Gelukkig maar. Dus, nee, ik geloof niet in de lezing waarvan Groot-Brittannië correspondent Martijn Rosdorff mij deze week op Radio 1 probeerde te overtuigen. Op basis van de Britse pers meende Rosdorff dat het “parallelle EK Hooliganisme” dat de Russen ontketenden na de voetbalwedstrijd tegen Engeland afgelopen zaterdag in Marseille, een doelbewust Kremlincomplot is om een definitieve breuk met de rest van Europa te bewerkstelligen. Als argument wees hij op de goed getrainde en als, nuchtere (!), vechtmachines opererende harde kern van ongeveer 150 Russische hooligans, die met de Engelsen op de vuist gingen. Britse media hadden zelfs de doopceel gelicht van een aantal hooligans, en wat bleek, die hadden goede banen in de beveiliging, het leger en aanverwante organisaties. Kortom, was de boodschap, Engelse hooligans knokken er stomlazarus maar een doelloos potje op los, terwijl Russische hooligans ware professionals zijn, bezig met een politieke missie.
Nu kloppen complottheorieën doorgaans weliswaar niet, maar de analyse ervan levert wel veel waardevolle inzichten op, omdat ze samenhangen met de belangen van de betrokken partijen. Neem het doorzichtige verhaal van het Kremlin dat de Panama Papers niets meer zijn dan een complot om de Russische president Poetin omver te werpen, of de grove Russische propaganda dat de omwenteling in “fascistisch” Oekraïne een complot is van de VS, met de EU aan de leiband. In het geval van de Russische hooligans speelt waarschijnlijk de behoefte van de Engelsen mee om hun eigen straatje schoon te vegen. Maar wat moeten we denken van de verontrustende stelling dat Russische hooligans bezig zijn met de missie om een definitieve breuk met Europa te veroorzaken?
De hooligans, allemaal geharde ‘patriottisch-nationalisten’ zien inderdaad graag een sterke man aan het bewind in Rusland, die zich niets gelegen laat liggen aan de rest van Europa. Zijn ze daarom dus gestuurd door Poetin? Dat lijkt erg onwaarschijnlijk, want het gaat lijnrecht in tegen diens belangen. Sinds de annexatie van de Krim, maart 2014, en de sancties van de VS en de EU, worden de Russen dagelijks overstroomt met nieuws over het perfide en perverse “Gayropa’, waar de democratie ertoe heeft geleid dat homo’s en verkrachtende vluchtelingen er de scepter zwaaien. Bij gebrek aan positief nieuws ontleent Poetin zijn bestaansrecht zelfs bijna exclusief aan het zich afzetten tegen Europa, wat feitelijk juist het diepgewortelde Russische minderwaardigheidsgevoel tegenover “het Westen” weerspiegelt. Die beeldvorming voor de Russische tv-kijker neemt echter niet weg dat de Russische president er op het moment alles aan doet om van de knellende sancties af te komen, via politieke onderhandelingen achter de schermen over de regulering van de oorlog in Oost-Oekraïne. Daarnaast gaat Rusland snel failliet als wij het Russische gas niet meer afnemen. Rusland heeft de rest van Europa dus nodig, en dat weet Poetin heel goed.
Minstens zo belangrijk is dat Poetin, juist nu Russen de crisis in hun portemonnee voelen en brood schaarser wordt, spelen dringend nodig heeft om het volk af te leiden met prestigieuze sportevenementen. Dan kunnen de Russen hoogstwaarschijnlijk, bij de Olympische Spelen in Rio, in ieder geval nog trots met wat gouden medailles zwaaien. Vandaar dat de huidige topprioriteit van de Russische regering is om te voorkomen dat de Russische sporters, vanwege het dopingschandaal, worden uitgesloten van de OS in Rio aanstaande augustus. Het Kremlin zit daarom zeker niet te wachten op nog meer besmeuring van de Russische sportreputatie door de Russische relschoppers op het EK. Nog rampzaliger voor Poetin zou het zijn als het WK voetbal in 2018, dat in Rusland plaatsvindt dankzij de gesloten enveloppen waar Sepp Blatter in grossierde, ter discussie komt te staan.
Poetin heeft, met andere woorden, helemaal geen belang bij een breuk met Europa en het is dan ook zeer onwaarschijnlijk dat het “EK Hooliganisme” wordt gesponsord door het Kremlin. De Russisch extreem-nationalisten die de harde kern van de relschoppers uitmaken, hebben op hun beurt weinig met Poetin. Het is voor ons moeilijk voor te stellen, maar in hun radicale ogen is hij een te zwakke leider om de hordes democratische activisten, homo’s en “zwartkonten” (mensen uit de Kaukasus en Centraal-Azië), die in hun ogen de Russische waarden uithollen, buiten de deur te houden.
De houding van het Kremlin richting de Russische nationalisten word vooral ingegeven door opportunisme. De extreem-rechtse ‘stoottroepen’ worden door het Kremlin gemanipuleerd om binnenlandse de Kremlintegenstanders ‘uit te schakelen’, maar Poetin bekijkt ze ook met argwaan. De reden daarvoor is dat de ware “supporters” van de hooligans-nationalisten een radicaal ‘nationaal-patriottsime’ bepleiten dat verder gaat dan wat Poetin wil. Zo toonden de Britse Guardian en de Nederlandse NOS weliswaar een foto van Poetin met de leider van de Russische voetbalsupporters, die Frankrijk werd uitgezet, maar deze Sprygin is in het dagelijks leven de assistent van Igor Lebedev, vice-vz. van de Doema namens de extreem-nationalistische partij LDPR èn teven de zoon van de leider van die partij, de gevaarlijke extremistische clown Zjirinovski (Lebedev heeft de naam van zijn moeder aangenomen). Lebedev vond dat de hooligans-nationalisten ‘de eer van hun vaderland verdedigden’.
Het werkelijk alarmerende nieuws is daarom dat de Russische ultra’s NIET gestuurd zijn door het Kremlin. Want hoewel de Russische hooligans-nationalisten op het EK uit eigen wil herrie komen trappen, heeft hun extreem-rechtse gedachtengoed wel degelijk machtige supporters in de top van de Russische macht. Dat bleek toen medio april het hoofd van het machtige Russische Onderzoekscomité, onderdeel van het OM (geüniformeerd in Rusland) , generaal Aleksandr Bastrykin, Kremlinologen deed opschrikken door in feite een neo-Sovjetmodel voor Rusland te bepleiten. Bastrykin wilde, in zijn woorden, een einde maken aan de ‘hypocriete democratie’ waarin ‘niet het belang van het volk maar de vrijheid van het individu’ voorop staat. Concreet stelde Bastrykin het wettelijk vastleggen van de Russische nationale ideologie voor, zodat mensen die deze niet steunen kunnen worden vervolgd. Daarnaast wil Bastrykin een controle over internet naar Chinees model.
Bastrykins’ voorstellen komen erop neer dat Rusland de Grondwet terzijde schuift ten gunste vaneen extreem-nationalistische dictatoriale macht. Als we het gedrag van de Russische ‘stoottroepen’ dus in het licht van een groter politiek spel willen zien, dan is het dit wel. Het meest veelzeggende commentaar op de veldslag in Marseille kwam dan ook niet toevallig van de beruchte woordvoerder van Bastrykins’ Onderzoekscomité, Vladimir Markin . De West-Europese verontwaardiging over het optreden van de Russische ultra’s becommentarieerde hij met de woorden: ‘Ze kijken op van een gezonde, normale man, omdat ze gewend zijn mannen op homo-optochten te zien’.
Generaal Bastrykin: ‘Mag het nog iets naar rechts?’
