“Wereldleiders”
Wat moeten we als EU nou met Rusland, en in het bijzonder met de heer des huizes van het Kremlin, Vladimir Poetin, nu die zijn agressie in Oekraïne heeft voortgezet in Syrië? Die vraag stond centraal op een bijeenkomst gisteren op het het ministerie van Buitenlandse Zaken, waar ook ik te gast was. Omdat ik het toch beschouw als een enigszins vertrouwelijke bijeenkomst zal ik geen namen en rugnummers noemen. Bovendien kunnen de namen van de aanwezige politici, deskundigen, wetenschappers en journalisten makkelijk worden ingewisseld voor die van hun collega’s die ik sinds het uitbreken van het Oekraïne-conflict elders heb horen spreken.
Waar het om gaat, is dat mij gedurende de bijeenkomst het angstige gevoel bekroop dat de onderhandelingen tussen Poetin en de Europese leiders, over de toekomstige vrede in Europa, steeds meer neerkomt op een gesprek tussen de dove en de blinde. Ik heb het in deze blog al veel eerder gezegd, maar de Duitse leider Angela Merkel had dit al heel snel door toen ze na het uitbreken van het Oekraïne-conflict constateerde: president Poetin lijkt in zijn eigen wereld te verkeren.
In de wereld van Poetins’ Rusland streven de grootmachten, net als in de 19e eeuw, niets anders na dan hun geopolitieke belangen. De vrede in de wereld wordt hierbij gehandhaafd doordat de grootmachten, Rusland en Amerika voorop, het eens worden over elkaars invloedssferen. Die van Rusland beslaat dan anno 2015 grofweg het territorium van de de voormalige Sovjet-Unie, plus dat van de bondgenoten uit de Sovjettijd in het Midden-Oosten. Poetin ziet het bepalen van invloedssferen dus als een soort handje-klap tussen de wereldleiders, en tracht een Jalta-2 af te dwingen. Om dit doel te bereiken, zijn voor hem alle middelen geheiligd. Agressie en propaganda komen daarbij zowel tegemoet aan Poetins’ KGB-aard als aan het feit dat Poetin een incompetent en corrupt economisch beleid voert, waardoor hij de Russen niets anders heeft te bieden dan het gevoel dat Rusland er weer toe doet in de wereld.
De rest van Europa op zijn beurt heeft er juist alles aan gedaan om sinds WO II dit amorele geopolitiek ‘handje-klap’ zoveel als mogelijk (want geopolitiek handje-klap blijft helaas de kern van het buitenlandbeleid van alle grote landen ter wereld) aan te vullen met politiek gericht op respect voor mensenrechten, en het streven naar vrede en democratie. In dit model is het binnenvallen van een land zonder overeenstemming in een internationaal gremium (NAVO, VN, denk aan Joegoslavië, Afghanistan etc.) uit den boze.
Omdat de EU, inclusief onze regering, en Poetins’ Rusland in deze inmiddels zo ver uit elkaar liggen, is de kloof tussen de twee nagenoeg onoverbrugbaar geworden. Vandaar dat alle sprekers gisteren in wezen uitkwamen op de sombere conclusie dat we in een nieuwe Koude Oorlog zijn beland met Rusland, waarin wij er alles aan moeten doen om de Russische buitenlandse expansie een halt toe te roepen, door vergroting van de NAVO aanwezigheid in Oost-Europa en het verhogen van de defensiebudgetten. Dit zal Poetin, op zijn beurt aanzetten, tot nog meer ‘manifestatiedrang’ in de wereld, want hij heeft zichzelf in een eenrichtingstraat gemanoeuvreerd.
Los van alle inhoudelijke, gedegen bijdragen en stellingen gisteren, was het meest veelzeggende teken van de miscommunicatie tussen de rest van Europa en Rusland een huishoudelijke mededeling: de (enige) spreker uit Rusland, had de morgen van de bijeenkomst afgezegd.
