Het Proces

Michail Chodorkowskij (Mandant von Jurij Schmidt), Foto: www.stephan-roehl.de Heinrich-Böll-Stiftung from Berlin, Deutschland, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

De meeste mensen kunnen geen ‘farsj’ (gehakt) meer maken van het al acht jaren durende proces tegen voormalig Russisch olietycoon Michail Chodorkovskij, zelfs de schrijver Kafka had het zo gek niet kunnen bedenken. De American Dream, ‘van krantenjongen tot miljonair,’ blijkt voor Chodorkovskij een Russian Nightmare: van rijkste Rus tot van alles beroofde gevangene.

In zijn laatste woord tot de rechtbank vorige week, vergleek de geplaagde oligarch het proces tegen hem met de politieke showprocessen in de Sovjet Unie. Hij wenste de rechtbank veel wijsheid toe, omdat dit hele proces, inclusief de namen van de rechters en officieren van justitie in toekomstige geschiedenisboeken terecht zullen komen. Met zijn betoog zette Chodorkovskij de rechters onder druk om hem vrij te spreken, maar het proces is inderdaad van historische betekenis. Het wordt gezien als de lakmoesproef voor de vraag of Rusland op weg is een democratisch land te worden of dat in Rusland voorlopig de wil van het Kremlin wet is. Natuurlijk heeft Chodorkovskij zich, net als andere Russische roverskapitalisten van het eerste uur, schuldig gemaakt aan fraude en belastingontduiking, zoals de aanklacht luidt. Het punt is echter dat het Kremlin hier geen enkel probleem mee heeft, zolang de oligarchen zich maar onderwerpen aan de politieke machthebbers. Chodorkovskij is een dwarsligger, omdat hij zelf politieke ambities heeft.

Voor Nederlanders mag het proces tegen Chodorkovskij een ‘ver van mijn bed show’ lijken, maar de koers van Rusland raakt iedereen. Dat geldt zeker voor Nederlandse bedrijven met interesse in Rusland. Zoals Kremlin-watchers vroeger ieder hoestje en woord van de communistische partijleiders gadesloegen om te begrijpen hoe de politieke wind waaide, zo is het proces tegen Chodorkovskij een goede investeringsbarometer voor buitenlandse investeerders. Deze barometer laat helaas zien dat in Rusland de druk sinds 2003 alleen maar is toegenomen en ongezond hoog is voor ondernemers. Of het klimaat binnenkort verbetert, weten we op 15 december, dan doet de rechtbank uitspraak over eventuele verlenging van de gevangenisstraf van Chodorkovskij.

Foto: Langspeed via Wikimedia Commons