Big Brother Zuckerberg helpt Kremlin kijken

Zuckerberg staat achter het Kremlin
REUTERS/Facebook Press Service/Handout, Reuters

Met het voor twee jaar opsluiten van de drie Pussy Riot-feministen, die afgelopen februari een flashmob organiseerde in Moskous grootste kerk, toont Poetin dat hij, net als zijn Sovjetvoorgangers, keihard optreedt tegen iedereen die kritiek op hem heeft. Maar, net als alle autoritaire regimes, stuit het Kremlin steeds meer op een ongrijpbare tegenmacht: internet. Iedere Poetin-criticus, van serieuze journalist en deskundige tot jongere in het Siberische Severobajkalsk, ventileert tegenwoordig zijn of haar mening op internet. En de in principe marginale onafhankelijke media krijgen door hun websites opeens de ruim 140 miljoen Russen tot potentiële lezer en kijker (onderaan vindt u een lijstje van de websites van relevante Russische onafhankelijke media, Echo Mosvy werd afgelopen week trouwens genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede, dus marginaal zijn in Rusland is relatief).

Internet is als een octopus met oneindig veel tentakels, die direct weer aangroeien als je er één afhakt. Bovendien kunnen mensen ‘flitsen’ op de digitale snelweg voorkomen door onder valse naam te opereren. Dit alles baart het Kremlin en de Russische veiligheidsdiensten natuurlijk grote zorgen. Volgens verschillende deskundigen verklaart dit het bezoek van Facebookbaas, en 28-jarig miljardair, Mark Zuckerberg aan de Russische premier Medvedev begin deze week. Met de, inmiddels wereldwijd meer dan één miljard, mensen die enthousiast hun profiel en doen en laten wereldkundig maken, is Facebook natuurlijk een goudmijn voor de opvolgers van de KGB. In Rusland zelf legt Facebook het overigens, met 9,3 miljoen gebruikers, nog af tegen de Russische variant VKontaktje, waarop 34,3 miljoen Russen actief zijn.

Wie wat verder terugkijkt, ziet dat Rusland al vanaf 2009 een dikke vinger in de Facebookpap heeft. In dat jaar namelijk kocht de Russische zakenman Joeri Milner een aandeel in Facebook. Een jaar later had hij dat uitgebreid tot 10% van het bedrijf, waarmee zijn bedrijf de op één na grootste aandeelhouder werd van deze sociale netwerksite. Dat bedrijf, Digital Sky Technologies (DST), bezat eveneens maar liefst driekwart van het Russischtalige internet. Achter de rug van deze schijnbaar onbekende zakenman, stond Alisjer Oesmanov, die grootaandeelhouders was in DST. De oligarch Oesmanov is een Poetin-vertrouweling, die onder meer de Russische zakenkrant Kommersant en het tijdschrift Vlast (Macht) in handen heeft. Bij beide publicaties ontsloeg hij afgelopen december de redactionele top, omdat ze kritische artikelen over Poetin hadden geschreven. Wij kennen deze ‘volslanke’ oligarch, omdat hij ooit een flink belang had in Hoogovens en zich toentertijd luidruchtig in de discussie over de overname door Corus mengde.

Deze pogingen om greep te krijgen op het internet, maakt ook duidelijk waarom, tot verbazing van sommige waarnemers, het Kremlin zich niet boos maakt over de ‘hersendiefstal’ van Zuckerberg en zijn Amerikaanse soortgenoten. Met geld lokken de Amerikaanse internetpioniers al jaren hooggekwalificeerde Russen naar hun Amerikaanse bedrijven. Maar via Russische ICT’ers in Amerika met een bijbaantje bij de Russische inlichtingendiensten, of gewoon Russen die later weer terugkeren naar hun land, verkrijgt Rusland zowel de hoognodige geavanceerde technologische kennis waar het dringend om verlegen zit, als een cartotheek van potentieel lastige burgers, waarvan de KGB alleen maar kon dromen.