Met de titel van deze blog refereer ik niet voor niets aan de bekende jeugddetectiveserie van de Britse schrijfster Enid Blyton. In mijn jeugd verslond ik die boekjes, zo gezellig en spannend waren ze. Maar nu hoeft dat niet meer, want tegenwoordig volg ik het Russische politiek-economische nieuws. Niet gezellig, maar wel minstens zo spannend. Neem de Joekossaga, het verhaal rond Michail Chodorkovsky.

In de wilde jaren negentig klom scheikundige Chodorkovsky op tot de rijkste man van Rusland. Ruslands’ eerste president, Boris Jeltsin (ja, die man die op het laatst dronken stond te waggelen op een podium), en zijn team van jonge liberale hervormers sloten toen een pact met slimme duivels als Chodorkovsky. Voor een appel en een ei verkochten ze de (communistische) staatsbedrijven aan de eerste generatie roverskapitalisten.

Vervolgens, toen Poetin aan de macht kwam in 2000 en de jacht op de Jeltsin-oligarchen opende, veranderde Chodorkovsky in diens vijand No. 1. Chodorkovsky wilde namelijk Poetin naar de kroon steken en probeerde zijn mega-kapitaal politiek ten gelde te maken. Gevolg was dat hij in 2003 èn zijn oliebedrijf Joekos, èn zijn vrijheid kwijtraakte. Tegenwoordig -hij werd vrijgelaten in december 2013 vanwege de Olympische Spelen de februari daarop in Sotsji- bereidt deze energieke man vanuit Londen de ‘Russische Revolutie’ voor, waartoe hij afgelopen december opriep.

Tegen de achtergrond van dit verhaal gaat de Joekossaga ondertussen gewoon door, en dat verschaft ons waardevolle inzichten over wat we van een eventuele Russische president Chodorkovsky’s mogen verwachten. Belastingparadijs Nederland speelt een hoofdrol in deze saga. Het geval wil namelijk dat een groep van Chodorkovsky’s mede-Joekosaandeelhouders al elf jaar met de Russische staat is verwikkeld in een strijd om $ 50 miljard. De aandeelhouders menen recht te hebben op dit geld, omdat het Kremlin Joekos heeft geconfisqueerd na Chodorkovsky’s arrestatie in 2003. Omdat deze aandeelhouders hun belangen indertijd hebben ondergebracht in de in Nederland geregistreerde brievenbusmaatschappij Yukos Capital, speelde deze strijd zich voornamelijk op Nederlandse bodem af. Maar in dit ping-pong proces besliste de Haagse rechtbank afgelopen april dat het Kremlin de aandeelhouders toch niet de $ 50 miljard hoeft te betalen, zoals het Haagse Hof van Arbitrage eerder had besloten. Dus nu vechten partijen verder in New York, waar de door het Kremlin duur betaalde Amerikaanse juristen afgelopen week beweerden dat de hele privatisatie illegaal was, omdat Chodorkovsky de verantwoordelijke ambtenaren had omgekocht.

Chodorkovsky verdedigde zich ruim een week geleden bij de Britse omroep BBC door te stellen dat hij met het opkopen van Joekos weliwaar moreel niet netjes had gehandeld, maar wel volgende de toenmalige wetten. Tsja…. Zoals u uit het bovenstaande begreep, stemde Jeltsin, na de val van de Sovjet-Unie in 1991, in wezen in met het voor een appel en een ei verpatsen van het staatsbezit. Als u deze blog, en ander economisch nieuws over Rusland, regelmatig leest, weet u ook dat bij het verdelen van dat staatsbezit de scheidslijn tussen zaken- en maffiawereld flinterdun was in de jaren negentig. Kortom, de wetten waar Chodorkovsky het over had waren de wetten van de jungle.

Vewacht u dus geen democratische wonderen van Chodorkovsky’s Russische Revolutie. Het proletariaat komt zeker niet aan de macht, waarschijnlijk wordt Poetins kleptocratie in dat geval slechts vervangen door Chodorkovsky’s oligarchie.

Om corruptie te overwinnen moet je de leiding nemen

Eerder verhalen over dit onderwerp:

Chodorkovsky opnieuw veroordeeld

Poetin vs de Nederlandse Staat