Russisch begrotingsroulette
Zoals sommigen van u zich nog zullen herinneren wilden wij, Nederlanders, in 1990 de Russen ‘de winter doorhelpen’ met een grootscheepse liefdadigheidsactie op tv. De Sovjet-Unie liep op zijn eind. Doordat de verlichte Gorbatsjov met zijn ‘glasnost’ (openheid) het ventiel van de verkalkte communistische dictatuur openzette, liep die daarop als een ballon leeg. Wat overbleef was een economische kaalslag, met hyperinflatie, lege schappen en armoede.
In het verhaal rond de Russische begroting 2015 herhaalt zich in veel opzichten het economische drama dat het eindе van de Sovjet-Unie inluidde. De sancties ten gevolge van de Russische agressie in Oekraïne, en de dalende olieprijs, zijn de druppel die de emmer van 14 jaar incompetent economisch beleid onder Poetin doen overlopen. Net als zijn communistische voorgangers heeft Poetin van Rusland een corrupte en repressieve moloch op lemen voeten gemaakt. Zolang de gasdollars rijkelijk vloeiden kon het Kremlin, met inzet van de ‘zombidoos’ (benaming van Russische critici voor staats-tv) en steeds draconischere repressie, de mensen nog genoeg spiegeltjes en kraaltjes toewerpen om ze tevreden te houden. Maar bij de huidige olieprijs van minder dan $ 50 per vat (vandaag tegen de $ 49 voor een vat Brent), de recordlaagte van de roebel (op dit moment $ 1 = 64,4 rbl, € 1 = 72,3 rbl) en de paria-status van Rusland als gevolg van het Oekraïne-conflict, heeft het Kremlin de mensen niets meer te bieden dan economische ellende. Vandaar dat er een ware ‘existentiële angst’ heerst bij de Kremlin-apparatsjiki en dat die er alles aan doen om de ‘zwarte gaten’ in de begroting te verhullen. Daarbij komt hun vrees voor standrechtelijke onthoofding als ze Poetin slecht nieuws vertellen dat zijn populariteit, dus zijn ‘existentie’, in gevaar kan brengen.
Met toegeknepen billen kwam minister van Financiën Siloeanov afgelopen 14 januari dan toch eindelijk met de herziening van de eind november goedgekeurde begroting voor dit jaar. De minimale olieprijs om de begroting rond te krijgen is in de herziene begroting $ 60 per vat i.p.v. $ 100, en de koers van de roebel is bijgesteld tot 51 rbl. per dollar, waar dat voorheen 37,5 rbl. was. In de totale geplande uitgaven voor 2015 is met ruim 20% (!) gesneden (van 15,5 biljoen roebel naar 12,3 biljoen, oftewel, bij de koers van vandaag, van € 215 miljard naar € 170 miljard). Maar, ernstiger nog, op het moment dat Siloeanov aan zijn herziene begroting begon medio december, waren de nieuwe aannames al achterhaald, en zoals u hierboven kunt lezen staat de prijs van olie inmiddels beneden de $ 50 voor een vat Brent, en is de koers inmiddels 64,4 rbl per dollar.
Als een ware Machiavelli weet Poetin vooralsnog echter zelfs munt te slaan uit de ernstigste economische crisis sinds zijn aantreden. In de traditie van alle, al dan niet communistische, tsaren voor hem, schetst de Russische president namelijk het beeld van Rusland als ‘belegerd fort’, wat vereist dat het volk als één man achter hem staat. Want, is de boodschap van de Kremlinagitprop, alleen hij kan Rusland beschermen tegen de Westerse, voorop Amerikaanse, agressie, die erop gericht is Rusland tot een tandeloze beer te reduceren (deze laatste woorden gebruikte Poetin in zijn jaarlijkse toespraak tot het parlement vorige maand). Deze mythevorming van de dreigende oorlog leidt tevens, net als voorheen in de Sovjet-Unie, tot de pervers hoge post voor defensie-uitgaven op de uitgeklede begroting. In de herziene begroting souperen deze uitgaven, o.m. bedoeld voor de. modernisering van de kernbewapening en de oorlog in Oost-Oekraïne, maar liefst 13% op van de totale uitgaven, wat natuurlijk ten koste gaat van pensioenen, gezondheidszorg, onderwijs en de opgebouwde geldreserves, die als appeltje voor de dorst zouden moeten dienen.
Net als onder het communisme, toen de proletariërs een ‘schitterende toekomst’ werd beloofd, vullen mooie praatjes geen begrotingsgaatjes. De vraag is echter hoe lang Ivan en Natasja met de Bontmuts dit keer in de mooie praatjes willen geloven, en of 2015 niet, net als 1990, ook het einde inluidt, maar dan niet van het land maar van de president…
